Saatler ileri alınıyor. Yaz saati uygulaması yeniden başlıyor

Avrupa’da yaz saati uygulaması başlıyor. 29 Mart Pazar günü itibarıyla saatler bir saat ileri alınacak, böylece milyonlarca kişi bir saat daha az uyuyacak. Günlerin uzamasıyla birlikte akşam saatlerinde daha fazla gün ışığı görülecek.

Ancak uzmanlar, bu değişimin sanıldığı kadar basit olmadığını vurguluyor. Yapılan açıklamalara göre, yalnızca bir saatlik zaman kayması bile vücudun doğal uyku düzenini, yani sirkadiyen ritmini olumsuz etkileyebiliyor.

Bir Saatlik Değişim Bile Etkiliyor

Sağlık uzmanları, saatlerin ileri alınmasının özellikle ilk günlerde uyku düzeninde bozulmalara yol açabileceğini belirtiyor. Bu durum;

• Yorgunluk
• Dikkat dağınıklığı
• Konsantrasyon sorunları

gibi etkilerle kendini gösterebiliyor.

Vücut Saati Yeniden Uyum Sağlıyor

Uzmanlara göre, insan vücudu bu değişime zamanla uyum sağlasa da özellikle hassas bireylerde etkiler daha uzun sürebiliyor. Bu nedenle uyku saatlerinin birkaç gün önceden kademeli olarak ayarlanması öneriliyor.

Euronews Health'e konuşan King's College London'da sirkadiyen ritimler üzerine çalışan doktora sonrası araştırmacı Jeffrey Kelu, “Çoğu insan bir hafta içinde uyum sağlayabiliyor; ama biliyoruz ki saatini ayarlamakta zorlananlar da var ve bu kişilerde vücut saatinin sadece bir saatlik değişime uyum sağlaması haftalar, hatta aylar sürebiliyor,” dedi.

İç saatimizin genetik tarafından belirlendiğini, bazı insanların neden diğerlerine göre daha çok zorlandığını anlamak için ise daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu anlattı.

Akşamları daha fazla ışık

İnsanlar ilkbaharda yapılan saat değişikliğini, gün ışığının akşama kadar uzaması nedeniyle genellikle memnuniyetle karşılıyor.

Ancak Kelu'ya göre, geç saatlere kadar ışığa maruz kalmak, vücudun artık gevşeyip uykuya hazırlanması gerektiğini fark etmesini engelliyor.

Kelu, “Işık, melatonin salgısını baskılayan bir faktör; bu nedenle uykuya dalma zamanını geciktiriyor ve insanların uykuya geçmesini zorlaştırabiliyor,” diye vurguladı.

Melatonin, vücut uykuya hazırlanmaya başladığında epifiz bezi tarafından salgılanan bir hormon. Vücut melatonini en çok karanlıkta salgılıyor, ışığa maruz kaldığında ise üretimi azalıyor.

Kelu'ya göre, yatmadan önce yatak odasını tamamen karartmak, dışarıdan gelen ışığı engellemek, vücuda artık gündüz olmadığı sinyalini verdiği için uyku kalitesini artırmaya yardımcı olabilir.

Sirkadiyen ritimler neden bu kadar önemli?

Sirkadiyen ritimler güçlü olduğunda, vücut saati 24 saatlik gün döngüsüyle iyi uyum sağlar ve temel vücut fonksiyonları için net sinyaller gönderir.

Ritmi daha güçlü olan kişiler, günlük düzenleri ya da mevsimler değişse bile uyku ve günlük faaliyetlerini daha düzenli sürdürme eğilimindedir.

Vücut saatinin; düzensiz uyku ya da beslenme alışkanlıkları, jet lag, vardiyalı çalışma veya gece ışığa maruz kalma gibi nedenlerle bozulması, obezite, kalp hastalığı, tip 2 diyabet ve yüksek tansiyon riskinin artması da dahil olmak üzere pek çok sağlık sorunuyla ilişkilendiriliyor.

Yakın tarihli bir çalışma da zayıf sirkadiyen ritimlerle demans arasında bağlantı olduğunu ortaya koydu.

Saat değişiklikleri kaldırılırsa hangi saat dilimi en iyisi?

Avrupa genelinde saat değişikliklerini sona erdirmeye yönelik girişimler uzun yıllardır gündemde.

Avrupa Komisyonu, 2018 yılında yapılan ve 4,5 milyon kişinin katıldığı bir kamuoyu yoklamasında katılımcıların yüzde 84'ünün uygulamanın kaldırılmasından yana görüş bildirmesinin ardından, mevsimsel saat değişikliklerinin kalıcı olarak sona erdirilmesini önerdi

Mevcut sistemin korunmasından yana olanların az bir çoğunluğu oluşturduğu ülkeler Güney Kıbrıs ve Yunanistan'dı.

AB üyesi devletler ortak bir tutum üzerinde uzlaşamadı ve teklif AB Konseyi'nde rafta kaldı.

Peki saat değişiklikleri kaldırılacak olursa, hangi saat diliminde kalmalıyız?

Kelu, “Biz bilim insanları, aslında standart saatten, yani kış saatinden yana olduğumuzu söylüyoruz,” dedi.

Yaz saati kalıcı hâle getirilseydi, yılın büyük bölümünde çoğu insan işine ya da okuluna gitmeden önce sabah gün ışığı göremeyecekti.

“Sabah ışığı hayati önemde” diye ekledi. “Zaten gün boyu ofise tıkılıp kalıyoruz ve kendimizi sürekli yapay ışığa maruz bırakıyoruz.”

Yapay ışık da vücudun iç saatini senkronize etmede rol oynasa da doğal ışıktan daha zayıf.

“Bu özellikle kışın daha da kritik; mevsimsel değişim nedeniyle günler zaten kısa, güneş geç doğuyor, dolayısıyla o azıcık ışığa maruz kalma fırsatından bile kendimizi mahrum bırakmamalıyız,” diye ekledi.